A Poi Tuk Mi Cu Laimi Hi Thil I Neek Le Lungdongh Kan I Fawih Tuk Pin Ah Simh Kan Hmang Fawn Tutan Dohthlennak Zong Hi Kan Thawkka Ah Cun Kan Phul Lulh Cio Nain A Dong Nak Phan Hlan Ah Ai Ngol Ding In Um Mi Kan Tam Cang

Vawlei cung tuanbia cuan tuah usih, zalonnak ram an phak khawh nakhnga, thisen tampi a luang, nunnak tampi a liam, ngeihchiah tampi a dih, zawttlak tampi an tuar. Cubantuk thiamthiam in Za-uk phung (democracy) hmuh khawhnak ding zong ah man tampi pek a hau. US ram mizapi nih zalennak an kawl lio 620,000 nunnak liam ko; Vietnam War (1965–1974) ah 1,353,000 liam; Great world War (WWI) ah minung 40 million leng le Second World War (WWII) ah 60 million leng nunnak liam. Adang tampi zalennak ca, ram le miphun zawnruahnak nih a chuahpi mi dohthlennak ruangah nunnak liam a um lengluang lai. Hi vialte nunnak a liam le zawttlak a chuah cu “thisen pek awk a phu mi zalennak man a fah caah si.” Pathian bia nih, “Thisen luang loin tlanhnak a um kho lo,” a ti bantuk kha si.


Zalennak le luatnak hmuh nakding ah thisen a luan i temtuarnak iin a hau. Cucaah nihin ralhrang doh awk hriam kan tlaih tikah, kan miphun le ram ca’h nunnak pek lam kan i thim a si. Kan pale (CNF/A) nih kum 34 chung dohthlennak ah minung 200 fai nih nunnak an pek cang. Chinland Defense Forces (CDF) zarual zong nih an pek. Zalennak cu a man fak, man lo (free) in hmuh khawh a si lo cu ta, peknak tampi he hmuh mi a si. An thisen hi a thlawn a si lai lo, zalennak lam, luatnak ramchung ah kar a kan hlanpitu an si. Anmah ruangah nikhat hnu nikhat kan thang, nikhat hnu nikhat thazaang le ngeihchiah a thang; anmah ruangah thinlung a thawng, kan ral a tha. Kannih Laimi cu miphun phuhlam hmang kan si bantukin kan miphun le ram ca ah thisen a pe mi thisen nih a let in thazaang chuah a hau ti’n rian a kan khinh caah kan luatnak hram zong a si lai.

Kan domh cia hmabaan hi maaktak awk a tha lo mi, ngol duak awk a tha lo mi rian ngan a si. Khahlan dohthlennak cu pangpar bantuk a si (a fawinak cun), a caan lio lawng ah a linsa i caan sin ah a uai than. 1962, U Ne Win nih rampi uknak a lak thawk in hriamtlai nih an doh ko hna, sinain tutan Spring Revolution dohthlennak bantuk thil a chuak bal lo, cucaah Spring Revolution hi miphun dohthlennak aa thawknak ti khawh si. Ramchung ramleng in kan chuak, kan taangrual. Kan miphun temtuarnak a sau cang caah si. Cucaah a ngol kho ding kan si lo. Anmah ralhrang nih pen le uk ruangah laitlai nulepa nunnak zeizat maw liam, an thilri phorhpiak duh lo ruangah minung zeizat dah tukhrem tuar, an uknak chiatkhaat ruangah nungna in chungkhar zeizat dah ai then cang, an uknak chiatkhaat ruangah zeitluk sifak le harsa dah kan si (vawlei cung ah sifaak bik ram ah kan i chuah), an uknak that lo ruangah mihawi phan lo in fimcawnnak ah zeitluk niam dah kan si? Nihin kan dirhmun bang cun pawcawm kawlhawlnak (tlanglo le leileh tuah) khawh zong si hlah, kan nunhimnak kawl in tlik le zam kan hau. Fimcawnnak kong ti ah le kumpi kum 3 chung ti-awk ngacha cawnnak reprai a um kho ti lo. Kan fanu kan fapa tampi fimcawnnak baangbat in an um i cheukhat cu nungak tlangval kumkhua nih a phak hna tikah ai ngol thai ding dirhmun an si. Cheukhat hoi cu ram le miphun kilven ruah ah fim cawng lio mi mino tampi nunnak liam. Taksa in kan temtuarnak, thinlung in kan temtuarnak, cawnnak le hngalhtheihnak ah kan hnut le taamhal in a kan chiahnak hmanh hi kum zeizat remruam rau in dah kan remh khawh te hnga mu? Cucaah kan dohthlennak hi lungdongh in ngol awk a tha hrimhrim lo, kan thisen a luang mi, uhkanghnak kan ton mi le zawttlak kan ton mi vialte liamter sawh ding cu a si kho hrim lo, chuak-lak in dohthlen a phu hrim ko.

A poi tuk mi tu cu, Laimi hi thil i neek kan i fawih tuk. Lungdongh kan i fawih tuk pin ah “simh” kan hmang fawn. Tutan dohthlennak zong hi kan thawkka ah cun kan phul lulh cio, kan aukhuang cio i ramchung ramleng in kanmah le ti khawh tawk cio kan cawlcang. Sinain caan a hung kal, kum a hung liam i “kan i neek” manh hoi. Kan lung a dong i hriamtlai kan mino lila tampi tiang hnu an pil, hriam chiahtak in dohthlennak hnu kan chit. Micheu khat hmurka bang cun, vawlei cung ram ral-hriam tha bik 39th nak a si mi Kawl ralkap pei an si, kan tei kho hna lai lo an ti. Asi! An hriamnam a tha ko. Sinain lungdongh ding a si lo; zoh hmanh! 1961 ah miroling Pu Hrang Nawl dirh mi Chin Liberation Army (CLA) min in hriam rak tlaih lio ah kan unau Mizo miphun ralkap MNF he tangrual in U Ne Win thi le lalaang pawl an phomh hna i India ram ah Mizoram le Kawlram ah Chinland (Chin State) vialte an rak lak/uk khawh ko. Mahte khuakhan lairelnak ram, a luat mi ram ah an rak ser khawh ko kha mu! Tutan dohthlennak hi Pathian khuakhan le remruat ah ruat hna usih. Ralhrang rialdip uknak tang kan um caan a sau tuk cang caah, hi sal tlaihhrem uknak chungin chuah/luatter a kan duh caah kan temtuarnak a fah khunnak le kan thisen nih kan nu Chinram a kholhnak zong hi a si ti’n, Israel miphun Egypt sal taannak in an chuahnak tuanbia he zohkep usih law ruat ko usih. Annih (Israel) zong kha mihruhraang Egypt Siangpahrang Pharaoh kut chungin an luat lai ah ni dang an tuahtuan mi nakin an rethei deuh, harnak an iin mi a zualhma deuh, an temtuarnak ai chap, an mitthli a luang deuh, an thisen a luang deuh, sinain an caah luatnak ramchung luhpitu a rak si. Kannih zong kan tonmi harsatnak, sifahnak, zawttlaknak, temtuarnak le taamhalnak nih a luang cia thisen a kan philhter awk a si lo. Lungrual in, lungdong lo in kan doh ahcun kan tei hrim lai. A luang cia thisen cham khawh si ti hlah hmanh seh, kan temtuarnak le zawttlaknak vialte hi teinak nih a chuahpi mi tizu thlum nih a chilh dih te lai. Salai C. Twintwin

Crd:The Lairam Times

Author: admin

Leave a Reply

Your email address will not be published.